Eenzame ouderen

Samen ontwerpen aan preventie

De Case

Uit onderzoeken blijkt dat zeker 30% van de samenleving gevoelens van eenzaamheid ervaart. Eén op de tien mensen is ernstig eenzaam. Mensen met een netwerk van betekenisvolle relaties zijn gezonder en hebben een hoger niveau van welbevinden dan personen in sociaal isolement.

Het is een complex thema waar veel organisaties al jaren aandacht aan besteden. In maart 2018 lanceerde Hugo de Jonge, de toenmalige minister van VWS, het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid waar ruim 200 gemeenten zich aan hebben verbonden. Drie jaar later zijn meer dan honderdveertig initiatieven gelanceerd, terwijl de eenzaamheidscijfers gelijk blijven. De vraag die wij ons stelden: Raken deze initiatieven echt de kern van het probleem of bestrijden ze vooral symptomen van eenzaamheid?

Veel van de interventies zijn gericht op het verminderen van bestaande eenzaamheidsgevoelens door interacties en activiteiten. Experts verwachten echter dat een aanpak gericht op het voorkomen van eenzaamheid meer effect heeft dan een aanpak gericht op het verminderen van eenzaamheid. De vertaling van theorie naar praktijk blijft nog achter.

Opdrachtgever
Gemeente Rotterdam

Uitdaging
“De gemeente Rotterdam vraagt ontwerpers en makers hun interesse kenbaar te maken in een (ontwerpend) onderzoekstraject naar een actueel en relevant maatschappelijk vraagstuk: eenzaamheid.” Die vraag van de afdeling Cultuur van de gemeente was de start van het pilotproject Eenzame Ouderen.

Het Resultaat
Inzichten in de werkelijke kern van het probleem als fundament onder oplossingsrichtingen met drie scenario’s om verder uit te werken.

Wil je meer weten?
Vraag de volledige case study aan.

Eenzaamheid is een subjectieve ervaring

Focus op waarde, niet op probleem

Eenzaamheid is een gevoel van het gemis van contact met anderen. Je zou kunnen zeggen dat ontmoetingen tussen mensen dé oplossing zijn. Heel kort door de bocht natuurlijk, maar een fundamentele twist op het omgaan met eenzaamheid. En veel optimistischer dan het verminderen of tegengaan van eenzaamheid.

Gesprekken met de bewoners van twee seniorencomplexen bevestigden ons gevoel om het niet over het probleem ‘eenzaamheid’ te hebben, maar juist over de kracht en waarde van ontmoeten. Die focus zorgde ervoor dat mensen met plezier en volwaardig meewerkten aan het project. Ze waren niet langer het onderwerp van onderzoek of de ontvangers van een interventie, maar volwaardige deelnemers en onderdeel van oplossingsrichtingen.

Door samen met de ouderen te ontwerpen kregen we een inkijkje in hun behoeftes. Uit de theorie leerden we al hoe belangrijk ontmoetingen zijn voor mensen om gevoelens van eenzaamheid te voorkomen. Voor ons was dit aanleiding om mensen hierover te spreken en ze over hun dagelijkse activiteiten te laten vertellen. In beide woongebouwen interviewden we twaalf bewoners, deze gesprekken waren een belangrijk onderdeel van onze kwalitatieve research.

Van eenzaamheid naar ontmoeten

Leren door te doen:
experimenten en prototypes om tot de kern te komen

Met experimenten en prototypes kregen wij grip op de drempels die mensen in en rond een seniorencomplex ervaren om anderen te ontmoeten en contact te maken. Voor die drempels hebben we laagdrempelig en snel mogelijke oplossingen ontworpen. Prototypes zoals Een Goede Buur, Samen uit Samen Thuis en Op de Koffie hadden niet tot doel om ze te valideren en dan verder uit te rollen. Het doel was om te leren van de uitkomsten en nog dichter bij de kern van te komen om tot interventies te komen die werken. Leren door te doen, dat is de kracht van ontwerpen.

Uitgelicht

Samen uit, samen thuis.
In het multiculturele woongebouw De Prinsenhof is het soms lastig om een programmering samen te stellen die aansluit bij ieders achtergrond, voorkeuren en verwachtingen. Ook is het voor bewoners die de taal (nog) niet goed beheersen soms lastig om te volgen wat tijdens een activiteit wordt besproken. Wat veel bewoners wél deelden was dat zij contact met anderen misten, waardoor ook hun Nederlandse taal achteruitging.

Het experiment
Studenten van het Albeda College kunnen de bewoners ondersteunen in huishoudelijke taken, maar ook op de koffie komen en een luisterend oor bieden. Dat aanbod bestaat al langer, alleen lukte het niet om dat met flyers aan de man te brengen. In dit experiment koppelden we de bewoners aan de studenten. We faciliteerden een wandelroute en gespreksonderwerpen met ruimte om de Nederlandse taal oefenen.

De uitkomst
De bewoners waren heel tevreden met het experiment: ze waren er even uit, vonden een nieuwe buddy in de studenten en verbeterden hun Nederlands. Lange tijd na dit experiment hoorden we dat de bewoners nog steeds cliënt zijn van de studenten.

Als je mensen wilt bereiken
zul je moeten inspelen op hún belevingswereld, in hún taal

Richting een toekomst vol ontmoeten

Alle informatie die we hebben verzameld en de geleerde lessen uit de
experimenten en prototypes leiden tot drie scenario’s als aanbevelingen
voor de toekomst:

Conclusie

In dit project leerden we dat er heel veel initiatieven bestaan om gevoelens van eenzaamheid te verminderen, terwijl het voorkomen van eenzaamheid in dat aanbod onderbelicht is. Wanneer de aandacht verschuift naar preventie, biedt een ontwerpende benadering veel kansen. Met een werkwijze die voortdurend op zoek is naar het waarom achter de vraag, kom je bij de essentie van het probleem. Dat geeft ontwerpers de ruimte om met creativiteit, co-creatie en experimenten vanuit nieuwe perspectieven naar eenzaamheid te kijken. En juist daar zit de vernieuwing.

De conclusie in een notendop? Het verminderen van eenzaamheidsgevoelens is een zorgvraag. Preventie van eenzaamheid is een ontwerpvraag.

Design Research

Door mensen centraal te zetten, ontwerpen we oplossingen die werken. We onderzoeken wat jouw klanten willen en nodig hebben en dompelen onszelf onder in hun belevingswereld. We brengen kansen in kaart om hun leven makkelijker of beter te maken.

Toegepaste methodieken
Dagboekstudies, Interviews, Co-creatie, Prototyping, Design scenario’s

Design Research

Mensen altijd centraal

Ontdek meer projecten:

KLM Studio
Slachtofferhulp NL
Utrechtse Musea
NS

Service Design

Diensten om van te houden

Ontdek meer projecten:

SHN Prototype en Experiment
Mitsubishi Elevator Europe
Provincie Noord-Holland

Strategic Design

Verken onontgonnen terrein

Ontdek meer projecten:

OMO Scholengemeenschap
Schneider Electric
Malmberg

Designing Cultures

Ontwerp je bedrijfscultuur

Ontdek meer projecten:

Ministerie van EZ
KLM Pride is blue
KLM Boek
SHN Implementatie
Rabobank
KNMG

Get in touch

Wil jij weten wat een ontwerpende aanpak voor jouw vraagstuk kan betekenen?
Bel 030 8903220 of mail ons!

Design in
the service
of people

31Volts
Schaverijstraat 11
3534AS Utrecht
030 8903220